Mózgowe Porażenie Dziecięce

Usprawnianie dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym

Wstęp

W okresie przed 1940 r. usprawnianiem zajmowali się głównie lekarze chirurdzy i ortopedzi. Ich spostrzeżenia i metody dominowały także w procesie późniejszej rehabilitacji tych dzieci. Usprawnianie najczęściej zaczynano wtedy od przeprowadzenia operacji, a rehabilitacji przebiegała najczęściej w pozycji leżącej uniemożliwiając tym samym zdobywanie przez dziecko jakichkolwiek doświadczeń wynikających ze zmiany pozycji i ruchu. Rehabilitacji w tamtych czasach oparta była głównie na ćwiczeniach pojedynczych, wyizolowanych mięśni i dawała tym samym niezadowalające rezultaty. Brak postępu w rehabilitacji stworzył, więc szybko opinie, że usprawnianie tego typu porażeń ma złe rokowania. Postępy uzyskiwano jedynie w lekkich poradniach, w których spontaniczna aktywność dziecka nie była znacznie upośledzona. Ortopedzi zalecali stabilizację dzieci w pozycjach korekcyjnych, całkowicie bagatelizując znaczenie ruchu w rehabilitacji.

Współczesna medycyna i fizjoterapia, aby uzyskać jak najlepsze wyniki ściśle współpracuje z wieloma innymi specjalistami oraz przede wszystkim z rodziną samego dziecka. Sama rehabilitacja jest podporządkowana kilku podstawowym zasadom, które wyznaczają drogę postępowania z dzieckiem. Są to zasady:

- rozwojowa, mówiąca o doborze ćwiczeń dla dziecka zgodnie z jego aktualnymi możliwościami i zmianie tych ćwiczeń, gdy dziecko osiąga wyższy poziom umiejętności. Postępowanie zgodne z tą zasadą nie polega tylko na odtwarzaniu fizjologicznych ruchów charakterystycznych dla dziecka w jego wieku, ale chodzi tu raczej o specyficzne działania uwzględniające różne aspekty rozwoju. Fizjologia rozwoju jest niewątpliwie wyznacznikiem w tej zasadzie, ale głównym jej założeniem powinno być oddziaływanie na nerwowe mechanizmy rozwoju z uwzględnieniem ich chronologii i znaczenia na poszczególnych etapach rozwoju. Przydatnym w tej zasadzie może okazać się wprowadzenie wieku chronologicznego i neurologicznego dziecka. U dzieci z m.p.dz wiek neurologiczny z reguły nie odpowiada wiekowi chronologicznemu. Przykładowo, jeśli dziecko w wieku 9 miesięcy legitymuje się umiejętnościami dla dziecka 3 miesięcznego do zestaw ćwiczeń powinien być dobrany jak dla dziecka 3 miesięcznego. Dlatego właśnie fizjologiczna sekwencja rozwoju jest tylko ogólnym drogowskazem, a dziecku powinno się podczas postępowania terapeutycznego dostarczać to, co jest mu najbardziej potrzebne na danym jego indywidualnym poziomie rozwoju.

- indywidualnego dostosowania postępowania dla każdego dziecka. Zgodnie z tą zasadą metodę rehabilitacji dobiera się indywidualnie dla każdego dziecka uwzględniając jego potrzeby i możliwości. Postępowanie zgodne z tą zasadą opiera się o dokonanie szczegółowej analizy stanu dziecka. Ocenie podlega zarówno określenie poziomu rozwoju psychomotorycznego jak i rozwoju reflektorycznego z uwzględnieniem wszystkich patologicznych odpowiedzi, oraz ich rozkładu. Przy stawianiu diagnozy dokonuje się zarówno spontanicznej obserwacji jak i wykonania kilku prowokowanych prób ruchliwości dziecka. Daje to możliwość określenia jego globalnych umiejętności. Z pośród prób służących do oceny zachowań dziecka w reakcji na nasze działania szczególna rolę odgrywa 7 odruchów ( reakcji) zaproponowanych przez Vojtę i związanych z nim naukowców. Wynik takiego badania wzbogacony dodatkowo o obserwacje dotyczące stanu i rozkładu napięcia mięśniowego oraz przykurczy, ruchów mimowolnych, itp. pozwala na ustalenie planu najbliższej rehabilitacji.

- odruchowa. W przeszłości oznaczała jedynie stosowanie u dzieci nie spełniających poleceń różnych odruchów. Obecnie usprawnianie w oparciu o tę zasadę kojarzy się raczej z szerokim wykorzystywaniem odruchów w celu hamowania patologicznej motoryki dziecka, oraz normalizacji rozkładu napięcia mięśniowego. Z drugiej strony stosowanie tej zasady opiera się wykorzystywaniu odruchów w celu wyzwolenia prawidłowych ruchów.

- kompleksowości postępowania. Mówi ona o całościowych podejściu do procesu rehabilitacji dziecka i skupieniu się na wszystkich aspektach tego usprawniania takich jak: zabiegi pielęgnacyjne, fizykalne, naukę mowy, oraz oddziaływanie wychowawcze.

- rytmizacji. Wykorzystuje wpływ rytmu ruchów dziecka na rytm jego mowy, oraz rytm mowy na rytm wykonywanych wtedy ruchów.
- kolektywności. Mówi ona, iż usprawnianie dzieci z mózgowym porażeniem, gdy osiągną odpowiedni wiek powinno być prowadzone w zespole złożonym z kilkorga takich dzieci. Zasada ta stanowi podstawę w postępowaniu z dziećmi z m.p.dz w metodzie Peto. u podstaw tej zasady stoi przekonanie o pozytywnym wpływie terapii zespołowej, która ułatwia przystosowywanie się dziecka do nowego środowiska, a poprzez obserwację innych ćwiczących dzieci

- wczesności nakazująca jak najwcześniejsze podjęcie rehabilitacji, aby rozwój od samego początku przebiegał w optymalnym dla danego dziecka warunkach, by nie wytworzyły i nie utrwaliły się patologiczne wzorce ruchowe.

Najważniejszym celem postępowania rehabilitacyjnego powinno być osiągnięcie przez dziecko możliwie jak największej samodzielności i samowystarczalności we wszystkich sferach życia. U dziecka mózgowym porażeniem podstawowym problem jest konflikt pomiędzy potrzebą rozwoju, a brakiem dostatecznych możliwości antygrawitacyjnych, aby ten cel zrealizować. Ruch, jeżeli już występuje to jest efektem uruchomienia kompensacyjnego mechanizmu antygrawitacyjnego, który opiera się na nieprawidłowej aktywności odruchowej. Wzorce posturalne i motoryczne są stopniowo ograniczane, a ich miejsce zajmują stereotypy dynamiczne, które utrwalają się i w efekcie prowadzą do wyczerpania możliwości kompensacyjnych.
Ćwiczenia osłabionych mięśni, zwiększanie ruchomości poszczególnych stawów poprzez redresje, czy rozluźnianie sztywnych, lub spastycznych mięśni nie mogą być istotą leczenia mózgowego porażenia dziecięcego. Rezultatów nie da również skupianie się wyłącznie na problemie zaburzonych elementów ruchowej kontroli obwodowej. Bezcelowe wydaje się również uczenie dziecka określonych fizjologicznych ruchów czy poszczególnych umiejętności ruchowych. Równie niewłaściwa byłaby próba powielania prawidłowego rozwoju, zgodnego nawet z fizjologiczna sekwencją rozwojową. Bardziej użyteczne wydaje się pokonywanie bloków funkcjonalnych i usuwanie przeszkód, które uniemożliwiają uaktywnienie prawidłowych podstawowych wzorców posturalnych i ruchowych, oraz dostarczanie wzmacnianie prawidłowych doświadczeń sensomotorycznych.
Podstawowym zadaniem usprawniania dziecka z mózgowym porażeniem powinno być zatem wykształcenie prawidłowego mechanizmu odruchu postawy, umożliwiającego rozwój a następnie przystosowanie prawidłowych wzorców posturalnych i motorycznych do celów funkcjonalnych życia codziennego. Koniecznym jest dostarczanie dziecku możliwie jak największej liczby różnorodnych wzorców motorycznych oraz zapewnienie adekwatnego do potrzeb układu posturalnego, który pociąga za sobą normalizację napięcia posturalnego