Mózgowe Porażenie Dziecięce

W rozwoju prawidłowym obserwuje się wzajemne uwarunkowania, dotyczące poszczególnych jego sfer. Np. możliwości ruchowe głowy i kończyn z jednej strony warunkują rozwój postawy i lokomocji (możliwość podpierania się, przetaczania, pełzania itp.), z drugiej natomiast warunkują rozwój procesów poznawczych (kierowanie wzroku na przedmiot, sięganie, chwytanie, manipulowanie itp.). Rozwój sięgania i chwytu z kolei ułatwia rozwój postawy (np. możliwość przyjmowania postaw zwieszonych). Osiąganie coraz to wyższych postaw i coraz to większe możliwości lokomocyjne nie tylko zwiększają pole widzenia i pole działania, ale stwarzają też lepsze warunki dla ruchów kończyn – zwłaszcza górnych (lepsza równowaga „zwalnia dziecko z obowiązku“ podpierania się). Oczywistym jest też, że kolejne etapy rozwoju lokomocji moż1iwe są do osiągnięcia na bazie odpowiedniego rozwoju postawy (np. chodzenie na czworakach wymaga uprzedniego zdobycia umiejętności przyjęcia pozycji „czworonożnej“ i utrzymywania równowagi w tej pozycji).
Także rozwój mowy i żucia przebiega równolegle do rozwoju ruchowego. Jak długo w motoryce dziecka przeważają reakcje toniczne, tak długo pozostaje ono na etapie ssania i głużenia. Stopniowemu rozwojowi fazowych ruchów kończyn (wygasanie odruchów tonicznych) odpowiada stopniowe wygasanie odruchu ssania i etap gaworzenia. Rozwój naprzemiennych ruchów kończyn wiąże się czasowo z rozwojem żucia i „fizjologicznej echolalii sylab“.
Całość motorycznego rozwoju dziecka stopniowo bogaci się ilościowo i jakościowo. W momencie urodzenia dziecko „legitymuje się“ niskim stopniem rozwoju motorycznego, dysponuje jednak pewnym zasobem wrodzonych reakcji ruchowych o różnym znaczeniu. Jedne z nich zabezpieczają niezbędne funkcje życiowe organizmu (oddychanie, ssanie, połykanie itp.), inne dają początek kształtowaniu odruchów warunkowych i w ten sposób zabezpieczają dalsze etapy rozwoju motorycznego. Bazujący na odruchach ułożenia, postawy i równowagi, ruchowy rozwój dziecka jest, jak już wspomniano, procesem ciągłym. Masowe reakcje płodu zostają stopniowo zastępowane ruchami pojedynczymi, a spontaniczne ruchy noworodka – ruchami selektywnymi. Motoryka toniczna stopniowo ustępuje miejsca ruchom fazowym. Ruchy celowe zostają, zatem wyodrębnione z ruchów kompleksowych, przy czym jeden ruch (prosty) przygotowuje drogę dla następnego (złożonego). Z czasem poprawia się koordynacja, tak że ruchy stają się coraz bardziej ekonomiczne i precyzyjne. Dziecko uczy się stopniowo przyjmowania i utrzymywania coraz to wyższych pozycji oraz osiąga zdolność do wykonywania ruchów celowych w tych pozycjach. Prowadzi to w efekcie do opanowania charakterystycznej dla gatunku ludzkiego pionowej postawy dwunożnej.
Przebieg rozwoju postawy może być dwojaki. Spontanicznie rozwijające się dziecko usiłuje sięgać do przedmiotów i zwiększać kontakt z otoczeniem z pozycji leżącej na brzuchu poprzez siad klęczny, klęk podparty oraz klęk, aż dojdzie do pozycji stojącej. Pozycja siedząca w tej linii rozwoju jest drugoplanową i zostaje opanowana stosunkowo późno, bo dopiero z początkiem IV kwartału życia (przejścia z klęku podpartego do siadu i z powrotem). Pewna część dzieci posiada jednak w swym otoczeniu osobę, która daje dziecku szereg podniet przyspieszających rozwój siadania (podawanie zabawek, podciąganie za rączki, „ćwiczenie siadu” itp.). Dzieci te na ogół samodzielnie osiągają pozycję siedzącą na przełomie II i III kwartału życia..

W trakcie rozwoju dziecko stopniowo zmniejsza swoją płaszczyznę podparcia i oddala od podłoża (unosi) środek ciężkości. Najogólniej mówiąc, wyższe niż leżąca, pozycje osiągane są w kolejności:
– pozycja podparta,
– pozycja zwieszona,
– pozycja wolna.
Takie zmniejszanie płaszczyzny podparcia i unoszenie środka ciężkości, związane jest ze zamianą równowagi stałej na chwiejną, co uzasadnia konieczność uzyskiwania, w miarę rozwoju postawy, odpowiednich stopni rozwoju reakcji równoważnych. Utrzymanie wyższych postaw wymaga, bowiem prawidłowego współdziałania antagonistycznych grup mięśniowych.
Wraz z rozwojem postawy następuje również rozwój lokomocji. Mianem lokomocji określa się zdolność przemieszczania ciała w przestrzeni. Pomijając inne jej cechy, można powiedzieć, że charakterystycznym dla gatunku ludzkiego sposobem lokomocji jest naprzemienny i przedsiębieżny chód dwunożny. Zanim do niego dojdzie, w trakcie swego rozwoju dziecko opanowuje inne pośrednie sposoby lokomocji. „Apedalny” noworodek staje się stopniowo istotą „quadripedalną” a następnie „dipedalną”. Pomijając związek pomiędzy rozwojem postawy i rozwojem lokomocji, najogólniej rzecz biorąc kierunek rozwoju lokomocji można przedstawić następująco:
– od ruchów obrotowych (przetaczania) do przemieszczeń linijnych,
– od przemieszczeń „czworonożnych” do dwunożnych,
– od kroków odstawno – dostawnych do naprzemiennych,
– od przemieszczeń w kierunku bocznym (w pozycji stojącej) do przemieszczeń przedsiębieżnych,
– od kroków niepewnych do bardzo prawnych.

Mimo iż w trakcie rozwoju lokomocji dochodzi także do stopniowego zmniejszania się wielkości płaszczyzny i liczby punktów podparcia, chód stopniowo staje się pewny i ekonomiczny, co wiąże się z równoległym rozwojem mechanizmów równoważnych i koordynacji ruchowej.
Następną składową ruchowego rozwoju dziecka jest rozwój w zakresie koordynacji wzrokowo-ruchowej. Zgodnie z tym co wykazano wyżej, rozwój w zakresie omawianej sfery przebiega równolegle do rozwoju w innych sferach psychomotoryki. Znowu uogólniając, kierunki rozwoju koordynacji wzrokowo-ruchowej można przedstawić następująco:
– od kierowania wzroku na przedmiot do sięgania,
– od sięgania dc dotykania,
– od odruchu chwytnego do chwytu fazowego,
– od chwytu dwuręcznego do jednoręcznego,
– od chwytu dłoniowego poprzez chwyt tzw. nożycowy do tzw. chwytu pęsetkowego (opuszkowego),
– od dotykania poprzez chwytanie do prowadzenia przedmiotu do ust (koordynacja oko – ręka – usta),
– od koordynacji oko – ręka – usta do koordynacji ręka –noga – usta,
– od chwytania przedmiotu do manipulowania nim,
– od chwytania i manipulowania jednym przedmiotem do chwytania i manipulowania dwoma i więcej przedmiotami,
– od manipulacji prostych (oglądanie, postukiwanie jednym przedmiotem o drugi itp.) do złożonych (wkładanie, nakładanie, piętrzenie itp.),
– od ruchów niezręcznych do pełnosprawnych,
– od zabawy do opanowania prostych czynności życia codziennego,
– od ruchów wymagających kontroli wzroku do ruchów nie wymagających jej.