Dla rozwoju prawidłowych wzorców postawy i ruchu niezbędny jest prawidłowy mechanizm antygrawitacyjny. I związane z nim następujące elementy:
- rozwój wielkości i rozkładu napięcia posturalnego.
- wyhamowanie tonicznej aktywności odruchowej i rozdzielenie globalnych synergii mięśniowych
- rozwój kontroli środka ciężkości ciała
- rozwój integracji napięcia posturalnego we wzorcach reakcji nastawczych i równowagi- wyrównanie posturalne
- rozwój orientacji w linii środkowej ciała
- rozwój kontroli punktów kluczowych ciała.
Rozwój wielkości i rozkładu napięcia posturalnego

Warunkiem realizacji prawidłowych wzorców ruchowych jest odpowiedni poziom napięcia posturalnego zarówno w zakresie jego wielkości jak i rozkładu. Odpowiedni to znaczy na tyle duży, aby pokonać siłę grawitacji, ale też nie za wysoki, by nie hamować swobodnego wykonywania ruchów. Podstawowe napięcie posturalne rozwija się stopniowo obwodowej stabilizacji i centralnej hipotonii do centralnej stabilności i obwodowej mobilności. W okresie noworodkowym dziecko ma bardzo ograniczone możliwości przeciwstawienia się sile grawitacji. Jego napięcie posturalno – centralne jest niskie. Relatywnie niskie jest także napięcie proksymalnych części ciała (obręcze barkowa i biodrowa).
Obserwujemy natomiast dość wysokie napięcie w dystalnych częściach ciała, tj. w kończynach górnych i dolnych. W trakcie dojrzewania o.u.n sytuacja stopniowo ulega odwróceniu – napięci w częściach centralnych i proksymalnych zwiększa się, co umożliwia przyjmowanie coraz wyższych pozycji, w częściach dystalnych zaś zmniejsza się, co umożliwia wykonywanie bardziej precyzyjnych ruchów. Następuje też zróżnicowanie napięcia kończyn górnych i dolnych. Początkowo więcej napięcia antygrawitacyjnego wykazują sprawujące funkcję podporową kończyny górne, stopniowo więcej napięcia wykazują kończyny dolne, w miarę przejmowania przez nie funkcji podporowej.

Wyhamowanie tonicznej aktywności odruchowej i rozdzielenie globalnych synergii mięśniowych

Proces dojrzewania o.u.n polega na stopniowym przejmowaniu kontroli ciała przez coraz to wyżej położone struktury mózgowia. Sterowanie postawą i ruchem od 0-6 mies. życia odbywa się na poziomie rdzenia i pnia mózgu, dominuje więc aktywność toniczna, co oznacza funkcjonowanie dziecka w globalnych synergiach mięśniowych. Po 6 msc. życia ośrodki sterujące postawą ciała znajdują się na poziomie śródmózgowia i kory mózgowej, które wywierając hamujący wpływ na rdzeń i pień mózgu – umożliwiają rozwój reakcji nastawczych i równowagi oraz obronnego podporu. Związku z powyższym po 6 msc. życia aktywność toniczna przestaje dominować. W wyniku rozdzielenia globalnych synergii mięśniowych możliwy jest prawidłowy proces rozwoju napięcia posturalnego, umożliwiający swobodne wykonywanie ruchu. Reakcje pomiędzy mobilnością i stabilnością określane są jako dysocjacje i stanowią podstawę rozwoju ruchów selektywnych.

Rozwój kontroli środka ciężkości ciała

W wyniku rozwoju napięcia posturalnego dochodzi do zmian położenia środka ciężkości ciała. W okresie noworodkowym znajduje się on w okolicy szyi, po czym stopniowo wraz z rozwojem integracji napięcia – przemieszcza się w dół, w kierunku miednicy i ok. 5-6 miesiąca życia lokalizuje się w okolicy lędźwiowej. W trakcie rozwoju następuje, więc zmiana położenia środka ciężkości ciała z głowy i kończyn górnych w kierunku miednicy i kończyn dolnych. Zmiany środka ciężkości ciała związane są również z jego unoszeniem i utrzymywaniem nad płaszczyzną podparcia w coraz to wyższych pozycjach. Jest to możliwe dzięki postępującej integracji napięcia zginaczy i prostowników posturalnych i tworzącej się centralnej stabilizacji ciała, co umożliwia rozwój reakcji nastawczych i równowagi. Odruchy równowagi służą kontrolowaniu środka ciężkości nad czworobokiem podparcia i jak najdłużej linii środkowej ciała.

Rozwój integracji napięcia posturalnego we wzorcach reakcji nastawczych i równowagi

Dziecko nabywa stosownych doświadczeń zarówno w pozycji supinacyjnej i pronacyjnej, dzięki temu stopniowo uzyskuje dominacje reakcji nastawczych i równowagi we wzorcach postawy i ruchu. Rozwija się integracja napięcia zginaczy i prostowników posturalnych, co obserwujemy kolejno w poszczególnych płaszczyznach.

- wyrównanie w płaszczyźnie strzałkowej
Manifestuje się przede wszystkim tzw. kontrolą głowy, co oznacza możliwość aktywnego (przeciw sile grawitacji) zgięcia lub wyprostu głowy. Daje to możliwość utrzymania głowy w pozycji pośredniej. W pozycji supinacyjnej uruchamia się dzięki temu rozwój proksymalnej stabilizacji oraz tzw. orientacji linii środkowej ciała. W pozycji pronacyjnej zaś dzięki zwolnieniu obręczy barkowej z przymusowych ułożeń tonicznych pozwala na rozwój aktywnego podporu najpierw na przedramionach a później na dłoniach. Jednym z ważniejszych etapów rozwoju w tym zakresie jest rozwój podstawowego wzorca ruchu, który stanowi przejaw pełnej integracji napięcia mięśni prostowników i zginaczy w płaszczyźnie strzałkowej.
- wyrównanie w płaszczyźnie czołowej
Umożliwia uaktywnienie kolejnego wzorca podstawowego, jakim jest boczne, aktywne przenoszenie ciężaru ciała. To z kolei wymaga jednak wydłużenia oraz stabilizacji po stronie przyjmującej ciężar ciała oraz równoczesnego skrócenia strony przeciwnej, która uwolniona od ciężaru ciała może wykonywać pod kontrolą wzrokową różne wzorce funkcjonalne
( sięganie, chwytanie, ruchy lokomocyjne). Wymaga to jednak zdolności kontrolowania środka ciężkości z możliwością utrzymania go w granicach płaszczyzny podparcia podczas przemieszczania się w różnych pozycjach ( od pozycji leżącej, poprzez czworaczą, aż po stojącą).
- wyrównanie w płaszczyźnie poprzecznej
Daje możliwość niezależnej rotacji, a właściwie kontroli obręczy barkowej i biodrowej, co stanowi trzeci, ostatni wzorzec podstawowej kontroli posturalnej. Wymaga on jednak uaktywnienia reakcji nastawczych „ciało na ciało”, zdominowania prymitywnych wzorców rotacji typu spiralnego „en block”, a także aktywności dojrzałych reakcji równoważnych pierwszych obronnych. Najłatwiej można zaobserwować selektywny wzorzec rotacji podczas ruchów wokół osi ciała.

Rozwój orientacji w linii środkowej ciała

Wraz z postępem rozwoju integracji napięcia posturalnego dochodzi do rozwoju organizacji wzdłuż linii środkowej ciała. Okres silnej symetrii występuje między 16 a 18 tyg. życia dziecka. Około 20 tyg. obserwuje się pierwsze próby przekraczania linii środkowej dotyczy to nie tylko ręki, ale także oczu. Dziecko musi przejść okres symetrii, gdyż to umożliwia mu nie tylko rozwój koordynacji bilateralnej, ale także budowanie napięcia posturalnego. Oburęczne sięganie wymaga dobrej stabilizacji obręczy barkowej, ale także stabilizacji tułowia, co z kolei kształtuje coraz doskonalszą aktywność centralną. Dziecko nie może pozostać jednak na etapie symetrii w płaszczyźnie strzałkowej, gdyż nie rozwinie wówczas niezbędnych dla dalszego prawidłowego rozwoju wzorców opartych na rotacji.

Rozwój kontroli punktów kluczowych ciała

W przypadku prawidłowego rozwoju mechanizmu antygrawitacyjnego rozwija się prawidłowa kontrola punktów kluczowych, która z kolei umożliwia rozwój wielu ważnych umiejętności. W przypadku zaburzenia mechanizmu antygrawitacyjnego kontrola punktów kluczowych ciała ( głowy, obręczy barkowej i biodrowej) nie rozwija się prawidłowo i powstają blokady funkcjonalne stanowiące przejaw kompensacji obniżonego napięcia podstawowego. Powstanie blokad ogranicza lub uniemożliwia rozwój umiejętności wymienionych poniżej.
1. Efekty prawidłowej kontroli głowy
- prawidłowy rozkład napięcia posturalnego w odniesieniu do całego ciała
- rozwój orientacji wokół linii środkowej ciała stanowi podłoże do rozwoju kontroli bilateralnej.
-pojawienie się bocznej kontroli głowy w płaszczyźnie czołowej, dzięki czemu możliwy jest dalszy rozwój reakcji nastawczych w tej płaszczyźnie.
2. Efekty prawidłowej kontroli obręczy barkowej
- elongacja szyi
- obniżenie łopatek związane z elongacją mięśni obręczy barkowej
- dysocjacja głowy względem obręczy barkowej
- dysocjacja między barkami
- stabilizacja łopatki na tylnej powierzchni klatki piersiowej
- swobodne wysuwanie kończyn górnych przed linię barków w pozycji pronacyjnej
- łączenie rąk nad klatką piersiową w pozycji supinacyjnej
- antygrawitacyjna aktywność kończyn górnych
- supinacja przedramion i otwarcie dłoni
3. Efekty prawidłowej kontroli obręczy biodrowej
- dysocjacja miednicy względem kończyn dolnych
- dysocjacja między kończynami dolnymi