Mózgowe Porażenie Dziecięce

Początki metody sięgają lat czterdziestych XX wieku. Twórcami byli Czesi, fizjoterapeutka Berta i jej mąż neurolog Karel. Metoda była modyfikowana równocześnie ze zdobywanymi doświadczeniami praktycznymi i osiągnięciami wiedzy medycznej, głównie z zakresu neurofizjologii oraz obserwacji przebiegu prawidłowego i nieprawidłowego rozwoju ruchowego dzieci.
W oparciu o początkowe założenia metody Bobathów, szwajcarska lekarka, Elizabeth Koeng i współpracująca z nią fizjoterapeutka Mary Quinton rozwinęły ją w leczenie neurorozwojowe (Neurodevelopmental Treatment – NDT). Metoda NDT-Bobath jest stosowana na całym świecie. Przyjęte w niej założenia i sposoby postępowania nie wywołują kontrowersji i są powszechnie akceptowane. Koncepcja metody NDT kształtowała się w oparciu o obserwacje pacjentów w różnym wieku, u których nastąpiły zmiany w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego. Poprzez porównywanie prawidłowego i patologicznego rozwoju psychomotorycznego u noworodków i u dzieci, Bobathowie oceniali stopień dojrzałości oraz funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego. Studium zachowań ruchowych pozwala na szczegółową weryfikacje przebiegu rozwoju. Poprzez ocenę stopnia dojrzałości o.u.n można wcześnie wykryć zaburzenia związane z rozwojem ruchu oraz zaplanować odpowiednia rehabilitację. Celem metody jest rozwinięcie prawidłowych odruchów, które nie występują u większości dzieci z uszkodzonym o.u.n, oraz hamowanie odruchów patologicznych i normalizacja napięcia mięśniowego. Program rehabilitacyjny ustalany jest do każdego dziecka indywidualnie i dostosowany jest do jego aktualnych możliwości. Uwzględnia przy tym kilka podstawowych warunków. Musi dawać dziecku poczucie pewności i bezpieczeństwa, motywować do ćwiczeń i ułatwiać utrwalanie nowo zdobytych umiejętności. Wszystkie ruchy, jakie wykonuje dziecko podczas ćwiczeń muszą być kontrolowane przez terapeutę, którego zadaniem jest stopniowe i powolne prowadzenie ćwiczeń tak, aby dziecko wykazywało jak najwięcej swojej inicjatywy. Zadaniem terapeuty jest również edukacja rodziców w potrzebach ich dziecka i nauczenie ich prowadzenia ćwiczeń oraz sposobów codziennej pielęgnacji. Charakterystyczną cechą metody NDT jest stosowanie dużej liczby odruchów, specyficznej formy ułatwienia ruchów oraz rozwojowy charakter ćwiczeń, które zmieniają się wraz z możliwościami dziecka. Ułatwianie wykonywanych ruchów rękami terapeuty pozwala na jednoczesne torowanie pożądanych i hamowanie niepożądanych elementów ruchu. Hamowanie odruchów patologicznych i prawidłowy rozkład napięcia posturalnego osiąga się poprzez prawidłowe ułożenie dziecka oraz ustawienie punktów kluczowych, do których należą głowa, szyja, obręcz barkowa i obręcz biodrowa. Ułatwianie wykonywania ruchów zachodzi również przy pomocy wymienionych punktów. Odpowiednie poruszanie nimi umożliwia dziecku wykonanie ruchu i samodzielną zmianę pozycji. Wpływa to na wyzwolenie prawidłowych odruchów postawy i co jest bardzo ważne uczy dziecko samodzielnego ich wykorzystania. Założeniem metody nie jest wykonywanie ruchów biernych. Wspomaganie jednej ze stref dziecka umożliwia jednoczesne ruchy czynne w innej strefie a częsta zmiana tych stref pozwala uzyskać ruchy czynne w różnych częściach ciała w zależności od potrzeb. W skład metody wchodzi wiele różnych technik, które umożliwiają kontrole napięcia posturalnego i poprawne wykonanie ruchu. Stymulacja napięcia posturalnego można osiągnąć min. poprzez poklepywanie określonej części ciała, co może działać hamująco lub stymulująco, czy poprzez zatrzymanie ruchu w wybranej fazie i utrzymanie tej pozycji, co dostosowuje prace mięśni przy zmianie postawy oraz kontroluje przebieg ruchu. Kluczem do nauki dziecka w tej metodzie są zdobywane doświadczenia sensomotoryczne. Dzięki nim dziecko poznaje własne ciało i uczy się posługiwać nim w sposób celowy. Doświadczenia realizowane mogą być przez: skórę, aparat ruchowy, oraz przez proprioreceptory stawów i mięśni.
Zasady terapii NDT-Bobath
• Funkcjonalne przygotowanie pacjenta do czynności życia codziennego, co jest nadrzędnym celem w procesie rehabilitacji.
• Przygotowanie do ruchu, na który składają się:
- utrzymanie prawidłowego zakresu ruchu w stawach, czyli zapobieganie
przykurczom i deformacjom.
- przygotowanie czuciowe
• Normalizacja napięcia posturalnego dokonywana za pomocą różnych technik jak:
hamowanie nieprawidłowej aktywności odruchowej, tapingu, wibracji czy docisku.
• Hamowanie nieprawidłowej aktywności odruchowej i odruchów patologicznych
• Torowanie prawidłowych wyrównań posturalnych w płaszczyźnie strzałkowej, czołowej i poprzecznej
• Wykonywanie prawidłowych ruchów poprzez stymulacje odpowiednich punktów
kluczowych. Manipulacja głową, obręczą barkową i biodrową pozwala na
wykształcenie reakcji prostowania i równowagi.
• Ułatwianie prawidłowych wzorców funkcjonalnych
• Ruch kontrolowany jest przez terapeutę, którego pomoc zmniejsza się w miarę opanowywania przez dziecko ruchu.
• Nie dąży się do opanowywania pozycji statycznych, ale dąży się do ich ciągłej zmiany
• Nie ma gotowego zestawu ćwiczeń. Każde dziecko ma swój indywidualny program zmieniany i dostosowywany do jego aktualnych potrzeb i umiejętności.
• Rodzice są integralną częścią w procesie rehabilitacji

Usprawnianie według koncepcji NDT-Bobath jest szczególnie przydatne w leczeniu niemowląt i dzieci, ponieważ może być włączone w ich biologiczny rytm dnia. Prawidłowo wykonywane zabiegi pielęgnacyjne, karmienie, noszenie dziecka, czy zabawa z nim są naturalnym sposobem utrwalenia wzorców ruchowych wspomaganych przez fizjoterapeutę. Odpowiednio przeszkoleni rodzice i opiekunowie, kontynuują ćwiczenia w warunkach domowych.
Metoda Bobath stosowana jest na całym świecie. Sposób rehabilitowania dzieci nie wymaga zakupu specyficznego i drogiego sprzętu, ponadto jest opracowywany dla każdego dziecka z osobna. Metoda ta stosowana od długiego czasu przez fizjoterapeutów zyskuje coraz to większą popularność wśród logopedów, pedagogów i psychologów.
Podsumowując metodę NDT-Bobath należy jeszcze raz przypomnieć, że nadrzędnym jej celem jest nauczenie pacjenta możliwie jak największej samodzielności. W czasie ponad 50-ciu lat metoda przekształcała się i opiera się na aktualnej wiedzy medycznej. Ze względu na szeroką zmienność zaburzeń ruchowych pochodzenia ośrodkowego i indywidualność każdego pacjenta nie sposób podać gotowego zestawu ćwiczeń. Nadrzędny cel, jakim jest zbudowanie prawidłowego potencjału sensomotorycznego dla indywidualnego, niepowtarzalnego rozwoju psychomotorycznego dziecka pozostaje ciągle niezmienny, a proces rehabilitacji wymaga zindywidualizowanego podejścia oraz współpracy wielu terapeutów różnych specjalności.