-homologiczny sposób. Jest to filogenetycznie najstarszy sposób poruszania się charakterystyczny dla płazów. Kończyny poruszają się wtedy wszystkie jednocześnie. Wzorzec ten nie występuje w rozwoju człowieka i w rehabilitacji jest wykorzystywany rzadko.
-homolateralny. Kończyny w tym wzorcu poruszają się jednocześnie po tej samej stronie ciała, zaś głowa zwraca się w kierunku wykonywanego ruchu. Wzorzec można zaobserwować w prawidłowym rozwoju pod postacią pełzania czy czworakowania. Pełzanie Homolateralny stosowane jest u dzieci nie potrafiących pełzać naprzemiennie.
-heterolateralny. Jest to naprzemienne poruszanie się kończyn dolnych i górnych, prowokujące powstawanie tzw. przeciwskrętu obręczy barkowej i biodrowej. Jest to ewolucyjnie najdoskonalszy sposób poruszania się. Stosowany u dzieci pełzających i raczkujących, ale chodzących nieprawidłowo.
W pracach Temple Faya brał udział jego uczeń Glenn Doman.W 1955 roku założył
w Filadelfii Instytut Osiągania Ludzkich Możliwości (Institute for the Achivement of Human Potential-IAHP), w którym grono ludzi opracowało na przestrzeni lat podstawy metody Domana zwanej również Filadelfijską. Założenia Instytutu przedstawiają rozwój mózgu w oparciu o teorię organizacji neurologicznej, bazującej na zasadzie plastyczności mózgu. Doman propaguje idee ciągłego rozwoju o.u.n. Wierzy też że rozwój dziecka przebiega zawsze tymi samymi schematami neurologicznymi u każdego z nich. Kształtowanie układu nerwowego przebiega od poziomu odruchów mięśniowych, do poziomu funkcjonowania poznawczego aż po posługiwanie się mową. Etapy rozwoju i organizacji układu nerwowego zaczynają się w momencie narodzin i obejmują kolejno rozwój rdzenia kręgowego, pnia mózgu, rdzenia przedłużonego, śródmózgowia i kory półkul mózgowych. Proces ten kończy się w momencie przejęcie kontroli jednej z półkul mózgowych (lateralizacji), co manifestuje się rozlokowaniem tam najwyżej zorganizowanych ośrodków odpowiedzialnych min. za mowę. Jeśli jakaś struktura o.u.n zostanie z jakiegokolwiek powodu uszkodzona dziecko będzie miało problem z prawidłowym kształtowaniem się większości jego umiejętności. Rozwój zatrzyma się najprawdopodobniej na poziomie struktur nieuszkodzonych. Nigdy nie zostanie, więc osiągnięty poziom dojrzałości strukturalnej, jaki ma miejsce już u 6 letniego dziecka. Razem z gronem specjalistów opracował swoje własne metody diagnozy i rehabilitacji. Na potrzeby oceny diagnostycznej został opracowany w instytucie Profil Rozwojowy Człowieka. Zakłada on istnienie 3 funkcji wykonawczych takich jak: motoryka, sprawność manualna oraz mowa, jak również trzech funkcji percepcyjnych takich jak: widzenie, słyszenie i dotyk. Profil rozwojowy został stworzony w oparciu o prawidłowy rozwój zdrowego dziecka i odzwierciedla wiek neurologiczny, podzielony na 7 faz rozwoju. Profil zawiera także wiek chronologiczny dziecka (w miesiącach), poziomy rozwoju ośrodkowego układu nerwowego (OUN) adekwatne do wieku, oraz czynności ruchowe (chodzenie, mówienie, pisanie) i czuciowe (czytanie, rozumienie mowy, identyfikacje przedmiotów), o których mowa była wcześniej. Informacja o wieku neurologicznym może być obliczona względem wieku chronologicznego, czego wynikiem ma być określenie stopnia uszkodzenia jak i proporcji rozwoju dziecka w porównaniu do jego zdrowych rówieśników. Ocena ta jest punktem wyjścia przy rozpoczynaniu rehabilitacji dziecka tą metodą, ale nie stanowi klasycznej diagnozy. Daje za to możliwość oceny ewentualnych postępów, oraz umożliwia porównanie dziecka z uszkodzeniem mózgu z dziećmi zdrowymi Dla każdej z funkcji zapisanej w profilu istnieje pewien uniwersalny wzór rozwoju. Każde dziecko, aby przejść na wyższy poziom umiejętności musi osiągnąć i opanować poprzednie etapy. W momencie, kiedy wystąpi uszkodzenie rozwój zostaje automatycznie zablokowany. Mimo kilku zalet Profil Rozwojowy ma też kilka poważnych wad. Spore zamieszanie wywołuje to, iż niektóre poziomy, którym autor nadał nazwy istniejących w mózgu struktur anatomicznych, nie zawsze pokrywają się z rzeczywistym poziomem o tej samej nazwie. Wadą Profilu jest również brak statystycznej standaryzacji.

Ryć.1. Profil Rozwojowy Instytutów Osiągania Ludzkich Możliwości [kolumna czuciowa]

Ryć.2. Profil Rozwojowy Instytutów Osiągania Ludzkich Możliwości [kolumna ruchowa]

Doman podaje cztery stopnie uszkodzenia, przez które dochodzi do swoistych blokad. Można to przedstawić na przykładzie wzroku, który pojawia się wraz z narodzinami dziecka od najprostrzego odruchu źrenicznego. Rozwój wzroku przebiega w etapach, podczas których kształtuje się postrzeganie kształtów, kolorów, dostrzeganie szczegółów, zbieżność gałek ocznych, rozróżnianie podobnych znaków. Ostatecznym przejawem prawidłowego wykształcenia się tego zmysłu jest umiejętność poprawnego czytania. Poprawny rozwój może zostać zahamowany przez jeden z czynników o różnym stopniu nasilenia.
- całkowity brak dopływu bodźców przy dłuższym występowaniu doprowadzi do nieodwracalnych zmian.
- zbyt mały dopływ bodźców
- zbyt duży ich dopływ
- chaotyczny dopływ informacji wzrokowej
W metodzie Domana realizowany jest program nakreślony już w pierwszych dniach rehabilitacji i uwzględniający wszystkie potrzeby dziecka. Usprawnianie jest przeprowadzane wieloprofilowo i nie skupia się na jednej sferze rozwojowej. Dziecku zapewniana jest pomoc min. w:
- sferze dotyczącej rozwoju ruchowego
- sferze kształtującej rozwój fizyczny
- kształtowaniu intelektualnej sprawności
- zapewnienia integracji ze społeczeństwem
Program uwzględnia ogromna liczbę czynników wpływających na kształtowanie się tych zdolności
i jest podzielony na 4 etapy.
1. Pierwszy etap oparty jest na edukacji rodziców. Zapoznają się z lekturą Instytutu i z z podstawową wiedzą na temat uszkodzeń o.u.n, możliwości kompensacyjnych i rodzaju stymulacji zalecanej przez Instytut. Ta wiedza pozwala teoretycznie na ułożenie prze samych rodziców podstawowego programu dla ich dziecka.
2. Drugi etap to 40 godzin kursu realizowanego w przeciągu 5-ciu dni. Tytuł kursu brzmi „ Jak postępować z dzieckiem z uszkodzeniem mózgu „. W tym czasie rodzina dziecka edukowana jest w zakresie podstaw neurofizjologii, patofizjologii niepostępujących uszkodzeń mózgu, oraz diagnostyki za pomocą Profilu Rozwojowego. Demonstrowane są również najważniejsze techniki ćwiczeń. Przejście tych dwóch etapów daje rodzinie możliwość dokładnego poznania problemu ich dziecka oraz ułożenia dla niego w pełni wartościowego programu dziennych ćwiczeń.
3. Podczas trzeciego etapu następuje pierwsza wizyta dziecka w Instytucie i konsultacja ułożonego wcześniej programu rehabilitacyjnego. W przeciągu pięciu dni dziecko poddawane jest szczegółowym badaniom i pomiarom. Rodzice w tym czasie mogą uczestniczyć w organizowanych przez placówkę wykładach. Aby dziecko mogło uczestniczyć w rehabilitacji na tym poziomie jedno z rodziców musi najpierw ukończyć kurs „znajomości rozwoju człowieka na poziomie wstępnym”. W tym czasie dla dziecka układany jest program rehabilitacji na najbliższe 6 miesięcy. Rodzice otrzymują wówczas niezbędną wiedzę do wykonywania zaleconych ćwiczeń.
4. Ostatni etap to sześć wizyt w ośrodku trwających od 2 do 5-ciu dni, podczas których dziecko ponownie jest badane a jego program modyfikowany w zależności od postępów. Dziecko od tego czasu dostaje indywidualnego opiekuna z ramienia Instytutu, który będzie odpowiadał za rehabilitację.
Do realizacji zadań postawionych rodzicom zostały opracowane liczne ćwiczenia i programy rehabilitacyjne. Do najistotniejszych należy zaliczyć:
• Program podłogi
Odgrywa w metodzie Domana niezwykle istotną funkcję. Został opracowany jako jeden
z pierwszych programów w metodzie i zakład, że dziecko powinno przez większość doby przebywać na podłożu, z wyjątkiem momentów, gdy poddawane jest innym rodzajom terapii, karmione, bądź śpi. Przebywanie przez długi czas na podłodze w pozycji pronacyjnej ma na celu aktywizację dziecka i podjęcie przez niego samodzielnych prób lokomocji. Dla zapewnienia utrzymania pozycji i wzbudzenia zainteresowania u dziecka rozmieszczone są tam liczne przedmioty
i zabawki.
• Program motoryczny
Zdaniem Instytutu, aby mogły być wykonywane poprawne ruchy, trzeba najpierw przetorować dany wzorzec, aby mózg poznał schemat porządanego ruchu. Program ten opiera się na omówionych już wzorcach poruszania: homologicznym, homolateralnym i heterolateralnym. Nazwany Patterningiem jest w rzeczywistości serią ruchów biernych wykonywanych przez grupę 3 osób w ściśle zaprogramowany sposób. Patterning przeprowadzany jest na zmianę z innymi elementami rehabilitacji w ciągu dnia ok. 5 razy każdorazowo przez 5-15 minut.
• Program oddechowy
Stosowany jest u każdego pacjenta i ma na celu poprawienie mechaniki oddychania przez zakładanie specjalnych masek ograniczających dostęp powietrza. Takie postępowanie zwiększa ilość dwutlenku węgla we krwi, co w rezultacie przyczynia się do rozszerzenia naczyń krwionośnych w mózgu i tym samym przyjęcia przez niego większej ilości tlenu i glukozy. Takie postępowanie sprzyja też zapobieganiu występowania chorób dróg oddechowych. Maseczkowanie trwa od kilku sekund do ponad minuty. Zabieg ten wykonuje się co godzinę.
• Program odżywiania
W metodzie stosowana jest jako część terapii specjalna dieta ograniczająca spożywanie wielu rzeczy min. cukru, glutenu, konserwantów zawartych w wielu produktach, mleka, ograniczone jest także spożywanie większej ilości płynów. Dziecku podawane są, więc produkty o wysokiej wartości odżywczej zapewniające wszystkie potrzebne do prawidłowego rozwoju składniki.
• Programy stymulujące
Nastawione są na bodźcowanie układu czuciowego i ruchowego w celu przełamania istniejącej bariery. Duży nacisk w metodzie Domana położony jest na rozwiniecie umiejętności czytania. Dziecku pokazywane są na początku pojedyncze słowa napisane odpowiednio dużym drukiem, pokazowi towarzyszy głośne i wyraźne odczytywanie wyrazu przez opiekuna. W kolejnych etapach pokazywane są pojedyncze zdania, aż dziecko nauczy się odczytywać większe partie tekstu samodzielnie. Na potrzebę nauki czytania stworzone zostały specjalne książeczki i zestawy plansz
z rysunkami i ich nazwami.
Wszystkie te programy wykonywane musza być sumiennie z określoną częstotliwością, intensywnością i w odpowiednio długim czasie. Połączenie tych trzech warunków jest według twórców metody niezbędne w jej powodzeniu.
Rehabilitacjia dziecka metodą Domana odbywa się według kilku zasad:
• Do organizmu dziecka dostarczane są informacji z zewnątrz w uporządkowany sposób pod postacią pojedynczych informacji tzw. bitów. Tą drogą do mózgu dostarczane są przenajróżniejsze informacje począwszy od pojedynczych błysków światła w celu uzyskania reakcji źrenicznej, aż po czytanie pojedynczych słów i naukę dziecka czytania.
• Uzyskania natychmiastowej odpowiedzi z o.u.n po stymulacji np. wypowiedzenia przez dziecko przeczytanego słowa czy reakcji na głośny dźwięk.
• Programowania o.u.n przez powtarzane ze stała intensywnością i częstotliwością czynności ruchowe. Mózg na bazie tych biernie uzyskiwanych doświadczeń uczy się prawidłowej funkcji, dzięki temu, że jego części zdrowe przejmują kontrolę nad uszkodzonymi obszarami.
• Zapewnienie organizmowi warunków, w których będzie miał możliwość wykorzystania pozyskanych informacji. Dokonuje się tego poprzez ułatwianie wykonania danej czynności ruchowej np. stosując pochyłą powierzchnie przy nauce pełzania, bądź stosowanie przyrządów pomocnych przy chodzeniu.
• Zapewnienie optymalnych warunków dla pracy mózgu poprzez zastosowanie diety czy maskowania.
Metoda Filadelfijska budzi w świecie naukowym wiele kontrowersji. Jej twórcom zarzucano niejednokrotnie brak rzetelnych danych potwierdzających postawione hipotezy. Zarzuty te dotyczą przede wszystkim stawiania diagnozy. Według wielu poważnych instytucji jak: Amerykańska Akademia Mózgowego Porażenia, czy Amerykańska Akademia Pediatryczna Profil Rozwojowy Domana-Delcato nie będąc poparty naukowymi dowodami nie może gwarantować poprawnej rehabilitacji dziecka z uszkodzonym o.u.n. Pod adresem twórców metody padają zarzuty o zbyt pesymistyczne, niezgodne z rzeczywistością diagnozowanie pacjentów, oraz przypisywanie sobie zbyt pochopnie wielu zasług w leczeniu objawów choroby, bez podania naukowego udowodnienia słuszności przyjętych metod rehabilitacyjnych